ចក្រវាល - La Reine Media

ជប៉ុនបាញ់បញ្ជូនយានទៅចុះចតលើឋានព្រះចន្ទឆាប់ៗនេះ

ទីភ្នាក់ងារស្រាវជ្រាវអវកាសជប៉ុនបានឱ្យដឹងថា ការបាញ់បញ្ជូនយានអវកាសទៅចុះចតលើឋានព្រះចន្ទ នឹងធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី 28 សីហា 2023 យឺតជាងមួយថ្ងៃបើធៀបនឹងកាលបរិច្ឆេទដំបូង ដោយសារតែអាកាសធាតុមិនអំណោយផល។

តាមផែនការ រ៉ុក្កែត H2-A នឹងនាំយកស្ថានីយចុះចតឆ្លាតវៃស្រាវជ្រាវព្រះចន្ទ (SLIM) និងផ្កាយរណប X-Ray Imaging and Spectroscopy Mission (SRISM) ឡើងទៅកាន់ទីអវកាស ដោយត្រូវបាញ់បង្ហោះពី Tanegashima នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសជប៉ុន ក្នុងថ្ងៃទី 28 សីហា។ ស្ថានីយ SLIM គ្រោងនឹងចុះចតលើឋានព្រះចន្ទនៅ 4 ឬ 6 ខែទៀត។ ចំណែកផ្កាយរណប XRISM ដែលជំនាញខាងថតរូបកាំរស្មី X និងសហការផលិតដោយទីភ្នាក់ងារអវកាសជប៉ុនចាសា (JAXA), ណាសារបស់អាម៉េរិក និងអ៊ីសារបស់អឺរ៉ុប នឹងដើរតួជាអ្នកស្រាវជ្រាវលើការវិវត្តរបស់ចក្រវាល។

កម្មវិធីអវកាសរបស់ជប៉ុនគឺជាមួយក្នុងចំណោមកម្មវិធីអវកាសធំជាងគេលើពិភពលោក ប៉ុន្តែការប្រឹងប្រែងដំបូងក្នុងការបញ្ជូនយានទៅចុះចតលើឋានព្រះចន្ទកាលពីខែវិច្ឆិកា 2022 បានបរាជ័យ។ ក្ដីសង្ឃឹមរបស់ចាសា នាបច្ចុប្បន្ន គឺការផ្ដោតទៅលើ SLIM។ ស្ថានីយចុះចតថ្មីនេះ តូច ស្រាលជាងមុន និងមានកម្ពស់ 2.4 ម៉ែត្រ បណ្ដោយ 1.7 ម៉ែត្រ ទទឹង 2.7 ម៉ែត្រ និងទម្ងន់ប្រហែល 700 គីឡូក្រាម។

ស្ថានីយចុះចត SLIM ដែលមានរ៉ូបូតស្វ័យប្រវត្តមួយគ្រឿងមានទំហំប៉ុនបាតដៃ និងអាចផ្លាស់ប្ដូររូបរាង នឹងមានតួនាទីស្វែងយល់អំពីដំណើរការកកើតរបស់ព្រះចន្ទ។

កាលពីខែវិច្ឆិកា 2022 ជប៉ុនបានប្រឹងប្រែងបញ្ជូនយាន Omotenashi ដែលហោះជាមួយនឹងយាន Artemis 1 របស់ណាសា ដើម្បីចុះចតលើឋានព្រះចន្ទ ប៉ុន្តែបានដាច់ទំនាក់ទំនង និងបរាជ័យ។ កាលពីខែមេសា 2023 ក្រុមហ៊ុនជប៉ុន Ispace ក៏បានបរាជ័យក្នុងមហិច្ឆតាក្លាយជាក្រុមហ៊ុនឯកជនដំបូងគេដែលនាំយានទៅចុះចតលើឋានព្រះចន្ទផងដែរ។

មូលហេតុនៃការបរាជ័យក្នុងបេសកកម្មអវកាសរបស់ជប៉ុននាពេលកន្លងត្រូវបានគេជឿថា កើតឡើងដោយសារបញ្ហារ៉ុក្កែត ក្នុងនោះមានជាអាទិ៍ រ៉ុក្កែត Epsilon បរាជ័យកាលពីខែតុលា 2022 និង រ៉ុក្កែត H3 បរាជ័យកាលពីខែមីនា 2023។ ការសាកល្បងរ៉ុក្កែត Epsilon S កាលពីខែកន្លង ក៏បានបញ្ចប់ដោយហេតុការណ៍ផ្ទុះ បន្ទាប់ពីការបញ្ឆេះម៉ាស៊ីនបាន 50 វិនាទី៕

August 26, 2023

«រោងចក្រ» មួយរបស់ចក្រវាល ផលិតលោហធាតុធ្ងន់ស្មើផែនដីមួយពាន់ដង

ករណីផ្ទុះមួយដែលមានចម្ងាយពីផែនដី 3 ពាន់លានឆ្នាំពន្លឺ បង្កើតចេញលោហធាតុគ្រប់ប្រភេទដែលមានទម្ងន់សរុបលើសពីភព ព្រះចន្ទ និងអាចម៍ផ្កាយក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យបូកបញ្ចូលគ្នាទៅទៀត។

ឆ្នាំ 2021 ស្ថានីយសង្កេតតារា Neil Gehrels បានរកឃើញករណីច្របាច់បញ្ចូលគ្នារវាងវត្ថុអវកាសក្រាស់ៗចំនួនពីរដែលហៅថា kilonova និងត្រូវបានដាក់ឈ្មោះឱ្យថា GRB 211211A។ នេះគឺជាឧទាហរណ៍ជិតបំផុតស្ដីពីព្រឹត្តិការណ៍តារាសាស្ត្រកម្រចួបនេះដែលមនុស្សមិនបានរកឃើញជាមួយនឹងរលកទំនាញ។ GRB 211211A ប្លែកពីគេ ដោយសារតែពន្លឺហ្គាម៉ា (GRB) ដែលវាបញ្ចេញ អូសបន្លាយពេលមួយនាទី។ កន្លងមក ថេរវេលាដូចគ្នានេះតែងតែអមជាមួយនឹង GRB ពីហេតុការណ៍ផ្ទុះផ្កាយនានាដែលហៅថាស៊ូពើណូវ៉ា ជំនួសឱ្យការច្របាច់បញ្ចូលគ្នារវាងផ្កាយនឺត្រុង។

ទំព័រ IFL Science រាយការណ៍កាលពីថ្ងៃទី 15 សីហាថា លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវចំនួនបួនត្រូវបានប្រកាសដំណាលគ្នាលើទស្សនាវដ្ដី Nature បរិយាយអំពីការរកឃើញខាងលើ និងដំណើរការដែលអាចបង្កើតបានជាព្រឹត្តិការណ៍បែបនេះ។ ក៏ប៉ុន្តែ អ្វីដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ជាងគេនៃហេតុការណ៍នេះ អាចជាបរិមាណវត្ថុធាតុធ្ងន់ៗដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងពីការផ្ទុះដ៏អស្ចារ្យ ក្នុងនោះមានទាំងលោហធាតុកម្រ មានដូចជា មាស និងប្លាទីនជាដើម។

រូបភាពដែលបង្កើតឡើងត្រាប់តាមរស្មីហ្គាម៉ាដែលជះចេញពី GRB 211211A

ជាធម្មតា ផ្កាយមួយដួងតែងច្របាច់អ៊ីដ្រូសែនបញ្ចូលគ្នាឱ្យក្លាយជាអេល្យូម រួចក៏ប្រែក្លាយអេល្យូមទៅជាសារធាតុដទៃៗនៅក្នុងវដ្ដរបស់វា។ ពេលស្លាប់ទៅ ផ្កាយដែលមានម៉ាសតូចទាបនឹងបង្កើតសារធាតុថ្មីៗ ប៉ុន្តែវត្ថុធាតុភាគច្រើនទាមទារឱ្យមានវិធីកកើតដ៏ខ្លាំងក្លា។ សារធាតុដូចអាលុយមីញ៉ោម និងប៉ូតាស្យូមកកើតពីហេតុការណ៍ផ្ទុះផ្កាយមួយដួងដោយឡែកពីគ្នា (ស៊ូពើណូវ៉ា) ប៉ុន្តែ ក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រសង្ស័យថា មានប្រភពសារធាតុធ្ងន់ៗដទៃ ដោយសារថា ចំនួនករណីផ្ទុះស៊ូពើណូវ៉ាដែលពួកគេបានប្រទះ មិនសមស្របនឹងកម្រិតសម្បូរបែបរបស់សារធាតុធ្ងន់ៗ។

នៅពេលផ្កាយនឺត្រុងពីរដួងប៉ះទង្គិចគ្នា និងត្រូវបានច្របាច់បញ្ចូលគ្នា ថាមពលដែលពួកវាបញ្ចេញកកើតទៅជាលោហធាតុធ្ងន់ជាងឆ្ងាយបើធៀបនឹងហេតុការណ៍ផ្ទុះស៊ូពើណូវ៉ា។ បើទោះជាគីឡូណូវ៉ា កម្រកើតមាន បើធៀបនឹងស៊ូពើណូវ៉ា តែពួកវាបង្កើតសារធាតុធ្ងន់ៗច្រើនជាង និងកាន់កាប់លោហធាតុធ្ងន់ៗភាគច្រើនដែលមាននៅក្នុងចក្រវាល។ ឧទាហរណ៍៖ ព្រះអាទិត្យមានម៉ាសធ្ងន់ជាងផែនដី 330,000 ដង ខណៈ 99.5% នៃសម្បកផែនដីមានផ្ទុកសារធាតុមិនធ្ងន់ជាងដែក។ ប្រការនេះបញ្ចាក់ថា «រោងចក្រផលិតមាសក្នុងចក្រវាល» មានទំហំធំខ្លាំងណាស់។

រូបភាពបរិយាយអំពីការច្របាច់បញ្ចូលគ្នារវាងផ្កាយក្រិនពណ៌ស (ឆ្វេង) និងផ្កាយនឺត្រុង (កណ្ដាលថាសវត្ថុធាតុ)

ដើម្បីឱ្យដឹងថា ព្រឹត្តិការណ៍ដូច GRB 211211A រួមចំណែកអ្វីខ្លះក្នុងការកកើតសារធាតុធ្ងន់ៗក្នុងចក្រវាល ក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រត្រូវការដឹងអំពីចំនួនរបស់ពួកវា។ ក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រកំពុងស្វែងរកអ្វីដែលបានបង្កើត GRB 211211A។ បច្ចុប្បន្ន សម្មតិកម្មមួយត្រូវបានលើកឡើង នោះគឺការច្របាច់បញ្ចូលគ្នារវាងផ្កាយនីត្រុង និងកូនផ្កាយក្រិនពណ៌ស បង្កើតឱ្យមាន GRB 211211A មិនមែនការបុកបញ្ចូលគ្នារវាងផ្កាយនីត្រុងពីរដួងនោះទេ៕

August 17, 2023

យានអវកាសអឺរ៉ុបរកឃើញតម្រុយទាក់ទងនឹង «ភាពចម្លែកខុសគេ» នៃបរិយាកាសព្រះអាទិត្យ

យានអវកាសមួយគ្រឿងដែលកំពុងតែធ្វើសកម្មភាពជុំវិញព្រះអាទិត្យ បានរកឃើញចម្លើយសម្រាប់សំណួរដែលសួរថា «តើព្រះអាទិត្យគឺជាវត្ថុអវកាសដែលខុសគេក្នុងចំណោមតារានៅក្នុងចក្រវាល?»។

ច្រើនទសវត្សរ៍កន្លង ក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានដឹងថា ព្រះអាទិត្យហាក់បីដូចជាខុសពីគេ ធៀបនឹងផ្កាយនានាដែលធ្លាប់ត្រូវបានសង្កេត។ ព្រះអាទិត្យបានបំបែករាល់ទម្រង់ស្ដីពីផ្កាយ ព្រោះវាមានបរិយាកាសដែលក្ដៅមិនសមហេតុផល។

សីតុណ្ហភាពក្នុងបរិយាកាសខាងលើរបស់ព្រះអាទិត្យ (ស្រទាប់កូរ៉ូណា – corona) អាចឡើងដល់ជាង 1.1 លានអង្សាសេ ស្របពេលដែលតំបន់ហ្វូតូសហ្វៀ (Photosphere) ដែលជាស្រទាប់លើបំផុតរបស់ព្រះអាទិត្យដែលនៅខាងក្រោម និងមានចម្ងាយ 1,600 គីឡូម៉ែត្រពីបរិយាកាសកូរ៉ូណា បែរជាមានកម្ដៅត្រឹមតែ 5,500 អង្សាសេទៅវិញ។

តាមធម្មតា បរិយាកាសរបស់ផ្កាយមួយដួងត្រូវបានដុតកម្ដៅដោយសារប្រតិកម្មនុយក្លេអែរនៅខាងក្នុងស្នូលរបស់វា។ ដូច្នេះ ស្រទាប់បរិយាកាសខាងលើរបស់ផ្កាយ មិនអាចមានកម្ដៅខ្ពស់ជាង 200 ដង ធៀបនឹងស្រទាប់ខាងក្រោមឡើយ។ ស្រទាប់បរិយាកាសកូរ៉ូណារបស់ផ្កាយ គួរណាស់តែត្រូវត្រជាក់ជាងស្រទាប់ហ្វូតូសហ្វៀ។

ប្រការនេះបង្ហាញថា នៅមានអ្វីមួយដែលមនុស្សមិនទាន់ដឹង កំពុងតែដុតកម្ដៅផ្កាយមេរបស់ផែនដី។ នោះជាសំណួរដែលមិនមានចម្លើយនៅក្នុងរយៈពេល 80 ឆ្នាំកន្លង។

ថ្មីៗនេះ យានអវកាសព្រះអាទិត្យ (SO) របស់ទីភ្នាក់ងារអវកាសអឺរ៉ុប (ESA) បានរកឃើញអ្វីមួយយ៉ាងចម្លែក៖ រលកម៉េញេទិចប្រេកង់ខ្ពស់ ដែលភាយពាសពេញស្រទាប់បរិយាកាសកូរ៉ូណា។

ពីតំបន់ដែលមានចម្ងាយ 42 គីឡូម៉ែត្រពីព្រះអាទិត្យ យាន SO បានប្រើប្រាស់តេឡេស្កុប EUI របស់បែលហ្ស៊ិក ដើម្បីថតយករូបភាពស្រទាប់បរិយាកាសខាងលើរបស់ព្រះអាទិត្យ ជាមួយនឹងកម្រិតភាពច្បាស់ខ្ពស់មិនធ្លាប់មាន។ ហើយពួកគេក៏បានឃើញរលកម៉ាញេទិចតូចៗដែលសាយភាយកាត់តាមពន្លឺប្លាស្មាក្នុងស្រទាប់បរិយាកាសដ៏ក្ដៅនេះ។

អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រក៏បន្តវិភាគលើការស្រាវជ្រាវកន្លង និងបានដឹងថា ទម្រង់រលកម៉ាញេទិចប្រេកង់ខ្ពស់ដែលកើតឡើងដដែលៗក្នុងល្បឿនលឿន អាចដុតកម្ដៅស្រទាប់បរិយាកាសកូរ៉ូណារបស់ព្រះអាទិត្យក្នុងកម្រិតខ្ពស់គួរឱ្យកត់សម្គាល់។

ក៏ប៉ុន្តែ អ្វីដែលបានរកឃើញនេះមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់នៅឡើយ។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រកំពុងតែបន្តស្វែងរកចម្លើយដែល «ក្បោះក្បាយ» ជាងនេះ ដើម្បីយល់ច្បាស់អំពីរបៀបដែលស្រទាប់បរិយាកាសកូរ៉ូណារបស់ព្រះអាទិត្យត្រូវបានដុតកម្ដៅ និងបង្កើតបានជាបរិយាកាសព្រះអាទិត្យដែលមានលក្ខណៈខុសគេបែបនេះ៕

August 9, 2023

យានអវកាស Voyager 1 និង 2 នឹងហោះឆ្ពោះទៅណា បន្ទាប់ពីចប់ភារកិច្ច?

ប្រព័ន្ធដែលមិនមែនជាឧបករណ៍បច្ចេកទេសនៅលើយានអវកាស Voyager 1 និង Voyager 2 ត្រូវបានបិទខ្លះហើយ ដោយសង្ឃឹមថា នឹងជួយឱ្យពួកវាធ្វើសកម្មភាពរហូតដល់ឆ្នាំ 2030 ហើយក្រោយមក ពួកវាអាចនឹងដាច់ទំនាក់ទំនងជាមួយផែនដី។

យានអវកាស Voyager 1 និង 2 របស់ណាសា ដែលត្រូវបានបាញ់បង្ហោះមុនក្រោយគ្នា 16 ថ្ងៃ ក្នុងឆ្នាំ 1977 ត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីអាចបំពេញបេសកកម្មបាន 5 ឆ្នាំ។ យានមួយគូនេះបានសិក្សាស្រាវជ្រាវភពព្រហស្បតិ៍ ភពសៅរ៍ ភពអ៊ុយរ៉ានុស ភពណេបទូន និងព្រះចន្ទជាច្រើនទៀត។

ក៏ប៉ុន្តែ ក្រោយធ្វើសកម្មភាពបានជិត 46 ឆ្នាំ មកដល់ពេលនេះ យានអវកាសមួយគូនេះបង្កើតបានកំណត់ត្រាដ៏អស្ចារ្យ នៅពេលបានហោះឆ្លងផុតព្រំដែននៃតំបន់ឥទ្ធិពលរបស់ព្រះអាទិត្យ។ ពួកវានៅតែបន្តបញ្ជូនទិន្នន័យមកកាន់ផែនដី បើទោះស្ថិតក្នុងបរិស្ថានអន្តរតារា ដែលជាតំបន់អាថ៌កំបាំងនៅចន្លោះផ្កាយនានា។ ទោះជាពេលខ្លះជួបបញ្ហាបច្ចេកទេស ដាច់ទំនាក់ទងនឹងផែនដី ប៉ុន្តែដំណើរហោះហើរក្នុងទីអវកាសរបស់ពួកវា ទំនងជាអាចបន្តទៅមុខយូរទៀត។ នេះបើតាម Business Insider ចុះផ្សាយកាលពីថ្ងៃទី 04 សីហា។

ណាសាផលិតយាន Voyager គឺដើម្បីស្រាវជ្រាវផ្នែកខាងក្រៅរបស់ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ។ ក្រោយពីចប់បេសកកម្មសំខាន់ ពួកវាបន្តហោះហើរផ្សងព្រេងក្នុងកាឡាក់ស៊ីមីលគីវ៉េ និងថតបានទិដ្ឋភាពចក្រវាលដ៏សែនអស្ចារ្យ។

កាលពីថ្ងៃទី 14 កុម្ភៈ 1990 Voyager 1 ថតបានរូបភាព «Pale Blue Dot» (ចំណុចពណ៌ខៀវ) ពីចម្ងាយ 6.4 ពាន់លានគីឡូម៉ែត្រ។ នោះគឺជារូបភាពនិមិត្តរូប និងជារូបថតឆ្ងាយបំផុតស្ដីពីផែនដី។

ក្នុងទសវត្សរ៍កន្លង Voyager 1 បានស្រាវជ្រាវតំបន់អន្តរតារា ជាទីដែលមានធូលី ឧស្ម័ន និងគ្រាប់ដែលមានផ្ទុកអគ្គិសនីយ៉ាងក្រាស់។ Voyager 2 បានទៅដល់តំបន់អន្តរតារាក្នុងឆ្នាំ 2018 ក្រោយ Voyager 1 6 ឆ្នាំ។ ការស្រាវជ្រាវរបស់ពួកវាទាក់ទងនឹងឧស្ម័ននៅតំបន់អន្តរតារា បានជួយឱ្យក្រុមតារាវិទូយល់ដឹងអំពីទីអវកាសដ៏អាថ៌កំបាំងនេះ។

នៅក្នុងគន្លាតប្រហែល 23.8 ពាន់លានគីឡូម៉ែត្រពីផែនដី Voyager 1 កំពុងហោះហើរក្នុងបរិស្ថានអន្តរតារាដ៏ងងឹត។ វាគឺជាយានអវកាសរបស់មនុស្សដែលបានហោះទៅឆ្ងាយពីផែនដីបំផុត។ ដោយសារតែហោះក្នុងទិសដៅផ្សេងគ្នា ដូច្នេះ Voyager 2 បច្ចុប្បន្នមានគម្លាតពីផែនដីប្រហែល 19.8 ពាន់លានគីឡូម៉ែត្រ។

ប៉ុន្មានឆ្នាំមកនេះ ដោយមានការប្រឹងប្រែងដើម្បីគ្រប់គ្រងថាមពល ក្រុមវិស្វករបានបិទប្រព័ន្ធមួយចំនួនដែលមិនមែនជាឧបករណ៍បច្ចេកទេសនៅលើយានទាំងពីរនេះ ក្នុងនោះមានដូចជាប្រព័ន្ធកម្ដៅសម្រាប់ឧបករណ៍វិទ្យាសាស្ត្រជាដើម ដោយសង្ឃឹមថា ពួកវាអាចនឹងបំពេញភារកិច្ចបានដល់ឆ្នាំ 2030។ បន្ទាប់ពីនោះ ពួកវាទំនងជាអស់លទ្ធភាពក្នុងការរក្សាទំនាក់ទំនងជាមួយផែនដី។

ក៏ប៉ុន្តែ ក្រោយពីអស់ថាមពល Voyager នឹងនៅតែបន្តហោះហើរអណ្ដែតត្រសែតក្នុងតំបន់អន្តរតារា។ ណាសាឱ្យដឹងថា ប្រហែល 300 ឆ្នាំទៀត Voyager 1 នឹងហោះចូលដល់ពពក Oort ជាតំបន់ដែលមានរូបរាងមូលនៅខាងក្រៅគន្លងគោចររបស់ភពភ្លុយតូ និងមានផ្ទុកផ្កាយដុះកន្ទុយត្រជាក់ចំនួនរាប់ពាន់លានដុំ។ Voyager នឹងត្រូវចំណាយពេល 30,000 ឆ្នាំទៀតដើម្បីហោះទៅដល់ចំណុចចុងក្រោយបង្អស់របស់ពពក Oort និងប្រហែល 40,000 ឆ្នាំទៀតដើម្បីទៅដល់ AC+ 79 3888 ជាផ្កាយមួយដួងដែលស្ថិតក្នុងកញ្ចុំផ្កាយ Camelopardalis។

ចំណែក Voyager 2 វិញ ប្រហែល 296,000 ឆ្នាំទៀត នឹងហោះឆ្លងកាត់ Sirius ជាផ្កាយមួយដួងដែលភ្លឺជាងគេក្នុងរាត្រីនៅលើផែនដី។ ណាសាឱ្យដឹងថា យាន Voyager ប្រហែលជាហោះអណ្ដែតត្រសែតជារៀងរហូតនៅក្នុងកាឡាក់ស៊ីមីលគីវ៉េ៕

August 8, 2023

ESA បង្ហាញ «សារអាថ៌កំបាំង» ពីទីតាំងឆ្ងាយពីផែនដីជិត 1,500 ឆ្នាំពន្លឺ

សញ្ញាសួរពណ៌ក្រហមដ៏ចម្លែក ត្រូវបានអវកាស «ផ្ដល់ជាសញ្ញា» មកកាន់មនុស្សនៅលើផែនដី តាមរយៈរូបភាពដ៏អាថ៌កំបាំងដែលតេឡេស្កុបអវកាស James Webb ទើបតែផ្ដិតយកបាន។

នោះគឺជាវត្ថុអវកាសដ៏ធំមួយដែលមានរូបរាងដូចទៅនឹងសញ្ញាសួរ ស្ថិតនៅខាងក្រោមផ្កាយក្មេងពីរដួងនៅក្នុងកញ្ចុំផ្កាយ Vela (Vela Supercluster)។ នេះបើតាមសេចក្ដីប្រកាសថ្មីរបស់ក្រុមអ្នកធ្វើការជាមួយតេឡេស្កុបអាម៉េរិក James Webb មកពីទីភ្នាក់ងារអវកាសអឺរ៉ុប (ESA)។

ដំបូងឡើយ ក្រុមរបស់ ESA នៅ James Webb សង្កេតមើលចំណុចលម្អិតរបស់ផ្កាយក្មេងមួយគូដែលមានឈ្មោះថា Herbig-Haro 46/47 ដែលកំពុងត្រូវឡោមព័ទ្ធដោយថាសវត្ថុធាតុដែលចិញ្ចឹមពួកវាឱ្យធំធាត់ក្នុងរយៈពេលរាប់លានឆ្នាំ។

នៅខាងក្រោមផ្កាយពីរដួងខាងលើ ពួកគេបានប្រទះឃើញអ្វីមួយដ៏អាថ៌កំបាំង និងគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើល៖ សញ្ញាសួរមួយបង្ហាញខ្លួនដូចទៅនឹងមនុស្សលើភពដទៃកំពុងបញ្ជូនសញ្ញាដល់មនុស្សនៅលើផែនដី។

បច្ចុប្បន្ន អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រមិនទាន់ដឹងច្បាស់ថា សញ្ញាសួរដ៏ធំមហិមានេះគឺជាអ្វីនៅឡើយ ប៉ុន្តែពណ៌ និងរូបរាងរបស់វា បាននាំឱ្យតារាវិទូនានាមានយោបល់មួយចំនួន។

នៅលើទំព័រ Space តំណាងរបស់តេឡេស្កុប James Webb យល់ថា វាអាចជាកាឡាក់ស៊ីដែលនៅសែនឆ្ងាយ ឬបណ្ដាកាឡាក់ស៊ីកំពុងប៉ះទង្គិចគ្នា នាំឱ្យមានរូបរាងខុសធម្មតា។ ចំណែកពណ៌ក្រហមរបស់សញ្ញាសួរនេះ កើតឡើងដោយសារវានៅឆ្ងាយ និងបន្តផ្លាស់ទីទៅឆ្ងាយ ព្រោះចក្រវាលកំពុងរីកមាឌ។

បើទោះសញ្ញាសួរនេះបង្ហាញខ្លួននៅក្បែរវត្ថុអវកាសដែលមានចម្ងាយ 1,470 ឆ្នាំពន្លឺពីផែនដី ប៉ុន្តែគម្លាតពិតរបស់សញ្ញាសួរនេះ អាចឡើងដល់រាប់ពាន់លានឆ្នាំ។

ចំណែកអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រមកពីសាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋ Illinois វិញ យល់ថា សញ្ញាសួរនេះគឺជាកាឡាក់ស៊ីពីរកំពុងច្របាច់បញ្ចូលគ្នា ក្នុងនោះចំណុចដូចផ្លែសន្ទូចនៅខាងលើគឺកើតឡើងដោយសារកាឡាក់ស៊ីធំមួយត្រូវបានកាច់ឱ្យកោង៕

August 2, 2023

រកឃើញ «ផែនដីខ្នាតយក្ស» មានសីតុណ្ហភាពអាចរស់នៅបាន

«ផែនដីខ្នាតយក្ស» នេះ ស្ថិតក្នុងចំណោមភពដែលអាចទ្រទ្រង់ជីវិត និងត្រូវបានសង្កេតមើលជាលើកដំបូងដោយតេឡេស្កុបអវកាស Kepler របស់ណាសា កាលពីឆ្នាំ 2009។

ដើមឡើយ ក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជឿថា មិនមានភាវៈរស់ណាមួយនៅក្នុងភពដទៃក្រៅពីផែនដី។ ប៉ុន្តែ បន្ទាប់ពីផលិតបានឧបករណ៍ទំនើបៗ មនុស្សចាប់ផ្ដើមយល់ថា វត្តមានរបស់មនុស្សភពដទៃប្រាកដជាមាន ហើយអាចមានច្រើនលើសពីការនឹកគិតទៅទៀត។

គិតមកដល់បច្ចុប្បន្ន អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានរកឃើញ «ផែនដីខ្នាតយក្ស» ជាង 4,000 នៅក្នុងចក្រវាលដែលមនុស្សអាចសង្កេតឃើញ។ «ផែនដីខ្នាតយក្ស» ចង់សំដៅលើបណ្ដាភពដែលមានបរិស្ថានស្រដៀងនឹងផែនដី របស់មនុស្ស ប៉ុន្តែមានទំហំធំជាង។

«ផែនដីខ្នាតយក្ស» Kepler-22b

Kepler-22b គឺជាមួយក្នុងចំណោម «ផែនដីខ្នាតយក្ស» ដែលមនុស្សបានរកឃើញ។ Kepler-22b ត្រូវបានសង្កេតមើលជាលើកដំបូងកាលពីឆ្នាំ 2009 ដោយតេឡេស្កុបអវកាស Kepler របស់ទីភ្នាក់ងារអវកាសអាម៉េរិក (ណាសា)។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដែលបានរកឃើញ Kepler-22b មានឈ្មោះថា William Burrucci។

Kepler-22b ស្ថិតក្នុងកញ្ចុំផ្កាយ Cygnus ដែលមានចម្ងាយពីផែនដីប្រមាណ 638 ឆ្នាំពន្លឺ និងមានអង្កត់ផ្ចិតធំជាងផែនដី 2.4 ដង ហើយមួយឆ្នាំរបស់វាស្មើនឹង 290 ថ្ងៃនៅលើផែនដី។

Kepler-22b វិលជុំវិញផ្កាយមេដែលមានឈ្មោះថា Kepler-22។ Kepler-22 តូចជាងព្រះអាទិត្យរបស់មនុស្សបន្តិច ប៉ុន្តែមានកម្ដៅប្រហាក់ប្រហែលនឹងព្រះអាទិត្យ។ ភព Kepler-22b ត្រូវបានគណនាឃើញថា មានអាយុប្រហែល 4 ពាន់លានឆ្នាំ។

ក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រទើបតែបានរកឃើញថា ភព Kepler-22b ស្ថិតនៅចម្ងាយពីផ្កាយមេប្រហែលនឹង 85% នៃចម្ងាយពីផែនដីរបស់មនុស្ស ទៅព្រះអាទិត្យ។ នេះមានន័យថា សីតុណ្ហភាពនៅលើភព Kepler-22b អាចស្មើនឹង 22 អង្សាសេ ប្រហាក់ប្រហែលនឹងផែនដី ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានវត្តមានទឹករាវហូរនៅលើផ្ទៃ។ Kepler-22b អាចជា «ផ្ទះទីពីរ» ដ៏សមស្របសម្រាប់មនុស្សជាតិ។ ព្រោះថា ថ្មីៗនេះ ក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានរកឃើញថា Kepler-22b មានបរិយាកាសក្រាស់។

ធ្វើយ៉ាងណាដើម្បីអាចទៅដល់ Kepler-22b?

បើសិនគិតទៅតាមល្បឿនរបស់មីស៊ីលទំនើបនាបច្ចុប្បន្នរបស់មនុស្ស (10 គីឡូម៉ែត្រ/វិនាទី) យើងនឹងត្រូវចំណាយពេលហោះហើរជាង 18 លានឆ្នាំ ទើបទៅដល់ភព Kepler-22b ហើយនេះគឺជារយៈពេលដ៏សែនយូរសម្រាប់ជីវិតមនុស្ស។

យានអវកាសដែលមានល្បឿនលឿនបំផុតនាបច្ចុប្បន្នគឺយានព្រះអាទិត្យ Parker របស់ណាសា ព្រោះថា នៅពេលទៅកាន់តែជិតព្រះអាទិត្យ ល្បឿនរបស់វាអាចកើនដល់ 692,000 គីឡូម៉ែត្រ/ម៉ោង ប្រហែលនឹង 192 គីឡូម៉ែត្រ/វិនាទី។ ក្នុងល្បឿននេះ វានឹងចំណាយពេលប្រហែលមួយលានឆ្នាំ ទើបទៅដល់ភព Kepler-22b។

នៅពេលប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា និងយានបច្ចុប្បន្ន មនុស្សនឹងមិនអាចធ្វើដំណើរទៅដល់ភព Kepler-22b ឡើយ។ ដូច្នេះ មនុស្សត្រូវការបច្ចេកវិទ្យា និងយានអវកាសទំនើបជាងនេះរាប់លានដង ទើបអាចមានឱកាសទៅជាន់ដីរបស់ភព Kepler-22b នាពេលអនាគត៕

July 25, 2023

ឃ្លាំងពេជ្រអាយុកាលជិត 13 ពាន់លានឆ្នាំ បង្ហើបពីភាវៈរស់ក្រៅផែនដី

តេឡេស្កុបអវកាសទំនើបបំផុតលើពិភពលោកបានរកឃើញឃ្លាំងពេជ្រមួយ នេះបើនិយាយទៅតាមទាំងន័យត្រង់ និងន័យធៀប។

យោងតាមទំព័រ Space តេឡេស្កុប James Webb របស់ណាសា បានរកឃើញធូលីកាបូនដូចពេជ្រនៅក្នុងបណ្ដាកាឡាក់ស៊ីដែលទំនងជាបានកកើតឡើងតែប៉ុន្មានរយឆ្នាំប៉ុណ្ណោះបន្ទាប់ពី Big Bang ដែលជាហេតុការណ៍ចាប់កំណើតរបស់ចក្រវាល។

ការរកឃើញនេះអាចជះឥទ្ធិពលដល់ទ្រឹស្ដីដែលទាក់ទងនឹងការវិវត្តរបស់គីមីនៅក្នុងចក្រវាល។ កន្លងមក អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជឿថា ដំណើរការនៃការកកើត និងបែងចែកធាតុរឹងដូចជាកាបូនជាដើម ស៊ីពេលវេលាច្រើន មិនអាចមាននៅក្នុងបណ្ដាកាឡាក់ស៊ីវ័យក្មេង។

ការរកឃើញថ្មីនេះបានចាប់ផ្ដើមពីការពិនិត្យមើលឆ្លងកាត់ពេលវេលា និងលំហអវកាសនៃកាឡាក់ស៊ីបុរាណចំនួន 10។ អំពីទ្រឹស្ដី រូបភាពដែលមនុស្សមើលឃើញវត្ថុអវកាសមួយ គឺមានអត្រាយឺតដូចទៅនឹងពេលវេលាដែលពន្លឺពីវត្ថុអវកាសនោះធ្វើដំណើរដល់ភ្នែករបស់មនុស្ស។

ដោយការមើលទៅទីតាំងដែលមានចម្ងាយរាប់ពាន់លានឆ្នាំពន្លឺ James Webb បាននាំមកនូវរូបភាពកាលពី 12.8 ពាន់លានឆ្នាំមុន ជាពេលដែលកាឡាក់ស៊ីទាំងនេះនៅក្មេង និងស្ថិតក្នុងចក្រវាលក្មេងខ្ចី។ ធូលីកាបូនដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានមើលឃើញ បានរីកចម្រើនទៅជាម៉ូលេគុលអ៊ីដ្រូកាបូនក្រអូប (PAH) ដែលជាប្រការមិនអាចជឿបានថា មាននៅក្នុងអំឡុងពេលជិត 13 ពាន់លានឆ្នាំមុន។

ការសិក្សាស្រាវជ្រាវកន្លងមកបានបញ្ជាក់ថា ចក្រវាលក្រោយពី Big Bang ភ្លាមៗ នៅមានភាព «ឯកា» ខ្លាំងណាស់ ដោយវាភាគច្រើនមានតែអ៊ីដ្រូសែន និងអេល្យូម។

យោងតាមទ្រឹស្ដីនានាដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ទូលំទូលាយ បណ្ដាធាតុដែលរឹងជាងអ៊ីដ្រូសែន និងអេល្យូម សុទ្ធតែកកើតឡើងក្នុងដំណាក់កាលក្រោយៗមកទៀត បន្ទាប់ពីការកកើតផ្កាយរាប់លានជំនាន់។ ស្នូលរបស់ផ្កាយនានាគឺជា «ឡ» ប្រតិកម្ម បង្កើតធាតុធ្ងន់ៗជាងមុន នៅពេលពួកវាផ្ទុះស្លាប់។

កាបូនក៏ជា «ឆ្អឹងខ្នងរបស់ភាវៈរស់»។ វាអាចកកើតនៅក្នុងកាឡាក់ស៊ីចាស់ៗទាំង 10 ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រទើបតែរកឃើញ។ នេះបើតាមការស្រាវជ្រាវរបស់ក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រមកពីសាកលវិទ្យាល័យ Cambridge (អង់គ្លេស) ដែលបាននិយាយខាងលើ។

ប្រការនេះអាចឱ្យយើងចាប់ផ្ដើមងាកទៅជឿថា ភាវៈរស់ក្នុងយុគសម័យដំបូងៗទំនងជាបានចាប់ផ្ដើមត្រូវបាន «ភ្ញាស់» ក្នុងចក្រវាលតាំងពីយូរឡុង ជាងអ្វីដែលមនុស្សបានគិត។ ចំណែកជីវិតនៅលើផែនដីក៏ប្រហែលជាស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលវ័យក្មេងនៅឡើយ បើធៀបនឹងជីវិតនៅតាមបណ្ដាភពក្នុងប្រព័ន្ធផ្កាយនានារបស់កាឡាក់ស៊ីបុរាណៗ៕

July 21, 2023

Elon Musk បើកក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យា AI ថ្មី ដើម្បីទប់ទល់នឹង ChatGPT

xAI គឺជាក្រុមហ៊ុនថ្មីមួយដែលត្រូវបានមហាសេដ្ឋីអាម៉េរិកដើមកំណើតអាហ្វ្រិកខាងត្បូង លោក Elon Musk បង្កើតឡើងក្នុងបំណងផ្ដោតទៅលើការស្វែងយល់ឱ្យបានច្បាស់អំពីចក្រវាល និងអភិវឌ្ឍដំណោះស្រាយសម្រាប់ជំនួស ChatGPT។

យោងតាមប្រកាសនៅលើគេហទំព័រ xAI កាលពីថ្ងៃទី 12 កក្កដា ក្រុមហ៊ុនថ្មីដែលដឹកនាំដោយលោក Elon Musk មានប្រធានចំនួន 12 រូប ជាអ្នកជំនាញលំដាប់កំពូលក្នុងវិស័យបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (Artificial intelligence AI) ដែលធ្លាប់ធ្វើការឱ្យបណ្ដាក្រុមហ៊ុនធំៗ មានជាអាទិ៍ ក្រុមហ៊ុន Google, Microsoft និង Tesla ជាដើម។

លោក Elon Musk និយាយថា «បើសិនប្រឹងប្រែងស្វែងយល់អំពីលក្ខណសម្បត្តិរបស់ចក្រវាល នេះពិតជាប្រកាសល្អបំផុតដែលខ្ញុំអាចគិតឃើញពីគំនិតស្ដីពីសុវត្ថិភាពសម្រាប់ AI។ ក្រុមហ៊ុននឹងគាំទ្រចំពោះការយល់ឃើញដែលថា មនុស្សជាតិអស្ចារ្យជាងឆ្ងាយ ធៀបនឹងពពួកមិនមែនមនុស្ស»។

តំណាងរបស់ xAI ឱ្យដឹងថា ក្រុមហ៊ុននេះកំពុងញាប់ដៃញាប់ជើងក្នុងការជ្រើសរើសវិស្វករ និងអ្នកស្រាវជ្រាវដែលមានបទពិសោធន៍។

គិតមកដល់បច្ចុប្បន្ន លោក Elon Musk កំពុងជាស្ថាបនិក ជាម្ចាស់ ឬជានាយកប្រតិបត្តិរបស់ក្រុមហ៊ុនផលិតរថយន្តអគ្គិសនី Tesla, បណ្ដាញសង្គម Twitter, ទីភ្នាក់ងារអវកាស SpaceX, ក្រុមហ៊ុនសាងសង់ផ្លូវក្រោមដី និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ រួមនឹងក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាប្រព័ន្ធប្រសាទ Neuralink៕

July 13, 2023

រកឃើញភពក្រៅប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យដែលភ្លឺបំផុតក្នុងចក្រវាល

ភព LTT9779b គឺជា «កញ្ចប់» ធំបំផុតក្នុងចក្រវាលនៅក្នុងចំណោមភពដែលក្រុមតារាវិទូធ្លាប់បានរកឃើញពីមុនមក។

ភពក្ដៅខ្លាំងដែលមានឈ្មោះថា LTT9779b មានពពកដែលកកើតពី silicate និងលោហធាតុដូចទៅនឹងទីតានីញ៉ូម អាចចាំងផ្លាតពន្លឺបានយ៉ាងល្អ។ LTT9779b មានចម្ងាយពីផែនដីប្រហែល 262 ឆ្នាំពន្លឺ (មួយឆ្នាំពន្លឺស្មើនឹង 9.46 ទ្រីលានគីឡូម៉ែត្រ) និងមួយឆ្នាំនៅលើភពនេះមានរយៈពេលតែ 19 ម៉ោងប៉ុណ្ណោះ។

ភពខាងលើត្រូវបានរកឃើញកាលពីឆ្នាំ 2022 ដោយអង្គការណាសា ហើយវាត្រូវបានជ្រើសរើសដើម្បីសិក្សាស្រាវជ្រាវស៊ីជម្រៅដោយអង្គការអវកាសអឺរ៉ុប។ លទ្ធផលនៃការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់អឺរ៉ុបបានបង្ហាញថា LTT9779b អាចចាំងប្លាតពន្លឺពីផ្កាយមេរបស់វារហូតដល់ 80% ខ្លាំងជាងភពសុក្ររបស់ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យទៅទៀត។ បន្ទាប់ពីព្រះចន្ទ ភពសុក្រគឺជាវត្ថុអវកាសដែលភ្លើងជាងគេបង្អស់នៅពេលរាត្រី ដោយសារវាចាំងផ្លាតពន្លឺពីព្រះអាទិត្យប្រហែល 75%។ ចំណែកផែនដីវិញ អាចចាំងប្លាតពន្លឺពីព្រះអាទិត្យត្រឹមតែ 30% ប៉ុណ្ណោះ។

នៅផ្នែកម្ខាងរបស់ LTT9779b ដែលបែរទៅរកផ្កាយមេ គឺអាចមានកម្ដៅដល់ 2,000 អង្សាសេ។ កម្ដៅខ្ពស់ជាង 100 អង្សាសេគឺពិតជាក្ដៅខ្លាំង មិនអាចឱ្យកើតមានពពកទឹក។ LTT9779b ក្ដៅរហូតដល់ថ្នាក់ គួរតែមិនមានពពកប្រភេទណាទាំងអស់ សូម្បីតែពពកលោហធាតុ ឬត្បូង។ ក៏ប៉ុន្តែ ភពនេះអាចកកើតពពកលោហធាតុបាន ដោយសារតែបរិយាកាសត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយ silicate និងចំហាយលោហធាតុ។

ដើមឡើយ ក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រគិតថា ភព LTT9779b គួរណាស់តែមិនអាចនៅមានវត្តមាន ព្រោះបរិយាកាសគួរតែត្រូវបានផ្កាយមេបំប៉ើងចេញអស់ សល់តែថ្មទទេ។ ជំនួសមកវិញ ពពកលោហធាតុទំនងជាអាចជួយការពារវត្តមានរបស់ LTT9779b។ ពពកលោហធាតុដែលចាំងប្លាតពន្លឺ កំពុងតែជួយការពារភពនេះមិនឱ្យក្ដៅខ្លាំងរហូតដល់ក្លាយជាចំហាយ។ ការផ្ទុកលោហធាតុច្រើនក៏ជួយឱ្យ LTT9779b និងបរិយាកាសរបស់វាកាន់តែធ្ងន់ និងមិនងាយត្រូវបានបំប៉ើងដោយផ្កាយមេ៕

July 11, 2023

ពេលវេលារបស់ចក្រវាលកាលពីទើបកើត ដើរយឺតជាងបច្ចុប្បន្នប្រាំដង

ជាលើកដំបូងហើយដែលក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើប្រាស់វត្ថុអវកាសខ្វាសា (quasar) ធ្វើជា «នាឡិកា» សម្រាប់វាស់សភាពរីកមាឌនៃពេលវេលាក្នុងចក្រវាល និងបានបញ្ជាក់ថា Eistein ពិតជាបានគិតត្រូវ។

យោងតាម AFP ចុះផ្សាយកាលពីថ្ងៃទី 03 កក្កដា ក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រឱ្យដឹងថា ពេលវេលាក្នុងចក្រវាលសម័យដំបូងហាក់ដើរយឺតជាងប្រាំដង ធៀបនឹងបច្ចុប្បន្ន។ នេះគឺជាលើកដំបូងដែលពួកគេប្រើប្រាស់ខ្វាសា (quasar) ដែលជាបាតុភូតកញ្ជ្រោលនៃពន្លឺ និងឧស្ម័ននៅចំកណ្ដាលកាឡាក់ស៊ី ធ្វើជា «នាឡិកា» សម្រាប់វាស់ល្បឿនរបស់ពេលវេលា។

ទ្រឹស្ដីទំនាក់ទំនង (Relativity) របស់លោក Einstein បានព្យាករថា ដោយសារតែចក្រវាលកំពុងរីកមាឌ ទើបមនុស្សនឹងមើលឃើញចក្រវាលដ៏សែនឆ្ងាយ ផ្លាស់ទីក្នុងល្បឿនយឺត។

ចក្រវាលត្រូវបានចាត់ទុកថា មានអាយុប្រហែល 13.8 ពាន់លានឆ្នាំ។ ក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ កន្លងមកបានប្រើប្រាស់បាតុភូតផ្ទុះផ្កាយ ធ្វើជា «នាឡិកាចក្រវាល» ដើម្បីបញ្ជាក់ថា ពេលវេលាកាលពីមានអាយុស្មើនឹងពាក់កណ្ដាលបច្ចុប្បន្ន ដើរយឺតជាងទ្វេដង។

លទ្ធផលនៃការសិក្សាស្រាវជ្រាវថ្មីបំផុតបង្ហាញថា ជាងមួយពាក់លានឆ្នាំក្រោយហេតុការណ៍ផ្ទុះ Big Bang (ព្រឹត្តិការណ៍ផ្ទុះកកើតចក្រវាល) ពេលវេលាហាក់ដើរទៅមុខក្នុងល្បឿនស្មើនឹង 1/5 ដង នៃពេលវេលាបច្ចុប្បន្ន។ បាតុភូតនេះត្រូវបានហៅថា ការរីកមាឌរបស់ពេលវេលានៃចក្រវាល៕

July 5, 2023

Tag: ចក្រវាល